ايكنجى ضيا:

حكمتِ قرآنيه‌نڭ قارشيسنده ميدانِ معارضه‌يه چيقان فلسفهِٔ بشريه‌نڭ، حكمتِ قرآنه قارشى نه درجه سقوط ايتديگنى اون ايكنجى سوزده ايضاح و تمثيل ايله تصوير و سائر سوزلرده إثبات ايتديگمزدن اونلره حواله ايدوب شيمديلك باشقه بر جهتده كوچك بر موازنه ايدرز. شويله كه:

فلسفه و حكمتِ إنسانيه، دنيايه ثابت باقار· موجوداتڭ ماهيتلرندن، خاصيتلرندن تفصيلاً بحث ايدر. صانعنه قارشى وظيفه‌لرندن بحث ايتسه ده، إجمالاً بحث ايدر. عادتا كائنات كتابنڭ يالڭز نقش و حروفلرندن بحث ايدر، معناسنه أهمّيت ويرمز. قرآن ايسه، دنيايه گچيجى، سيّال، آلداتيجى، سيّار، قرارسز، إنقلابجى اولارق باقار. موجوداتڭ ماهيتلرندن، صورى و مادّى خاصيتلرندن إجمالاً بحث ايدر. فقط صانع طرفندن توظيف ايديلن وظائفِ عبوديتكارانه‌لرندن و صانعڭ إسملرينه نه وجهله و ناصل دلالت ايتدكلرى و أوامرِ تكوينيهِٔ إلٰهيه‌يه قارشى إنقيادلرينى تفصيلاً ذكر ايدر. ايشته فلسفهِٔ بشريه ايله حكمتِ قرآنيه‌نڭ شو تفصيل و إجمال خصوصنده‌كى فرقلرينه باقه‌جغز كه، محضِ حق و عينِ حقيقت هانگيسيدر گوره‌جگز.

ايشته ناصل ألمزده‌كى ساعت، صورةً ثابت گورونويور. فقط ايچنده‌كى چرخلرڭ حركاتيله، دائمى ايچنده بر زلزله و آلَت و چرخلرينڭ إضطرابلرى واردر. عينًا اونڭ گبى· قدرتِ إلٰهيه‌نڭ بر ساعتِ كبراسى اولان شو دنيا، ظاهرى ثابتيتيله برابر دائمى زلزله و تغيّرده، فنا و زوالده يووارلانيور. أوت دنيايه زمان گيرديگى ايچون، گيجه و گوندوز، او ساعتِ كبرانڭ ثانيه‌لرينى صايان ايكى باشلى بر ميل حكمنده‌در. سنه، او ساعتڭ دقيقه‌لرينى صايان بر إبره وضعيتنده‌در. عصر ايسه، او ساعتڭ ساعتلرينى تعداد ايدن بر ايگنه‌در. ايشته زمان، دنيايى أمواجِ زوال اوستنه آتار. بتون ماضى و إستقبالى عدمه ويروب، يالڭز زمانِ حاضرى وجوده بيراقير.