evaben sana denilirki: Gelen altı noktalarda teemmül edip düşünebilsen; evhamlar senden kaçışıp uçuşacaklardır. İşte,
irinci Nokta: Hayatın hâsiyeti odurki: -üstte de geçtiği üzere –cüz’ü küll, cüz’îyi küllî, münferidi cemaat, mukayyedi mutlak ve bir ferdi bir alem gibi yapmak ve kılmaktır. Öyle ise, buna göre: neviler, hayat sahibi birer kavm, birer millet gibi olup, dünya onun yeri, tarlası ve onun evi olur. Hem o zihayat mahlukun, hayat vasıtasıyla her şeyle bir münasebeti ve bir alakası peyda olmuş olur.
�kinci Nokta: Bildiğin ve öğrendiğin gibi; alemde sabit, değişmez bir nizam, muhkem bir ittisak, âlî düsturlar ve esaslı, müstemirr kanunlar vardır. Öyle olunca da; alem bir saat, ya da müntazam bir makine gibi oluyor. İşte alem makinesinin bir çarhı, bir dolabi, belki çarh ve dolabının her bir dişı ve hatta bunların her bir cüz’u, o makinenin intizamında işleyişinde –küçükte olsa– bir dahli bulunmaktadır. Hem makinenin faidesinde ve neticesinde, nizamı vasıtasıyla o çarhın ve hatta dişlerinin de bir te’siri vardır.
Aynen makine misali gibi; beşer dahi dünyadaki bütün nev’ilerin ve millet ve kavmların efendisi olması hesabiyle; dünyada yaşayan umum o zihayatların faidelendikleri her şeyde, beşerin de bir faidesi, bir menfaatı vardır.
�çüncü Nokta: Geçmiş izahlarda kulağına değmiş olduğu üzere; Âlemde herkesin beraberce olan istifade cihetlerinde bir müzahamet, darlık ve bir sıkıntı
{ Bu meselenin daha biraz izahlıcası, Mesnevi-i Nûriye, Tercüme-i Badıllı 2. Baskı, sh: 300, 301 de iki İ’lem’dedir. −Mütercim−}
yoktur. Evet, güneş tamamiyle “Zeyd” için olabildiği, ziyasıda onun bir bağçesi ve nazarının bir meydanı olduğu gibi; ayni zamanda “Amr”ında
{ Arab üslubunda (Zeyd, Amr, Bekr ve Zeyneb) isimleri bilhassa fıkıh ve feraizdeki taksimat ve ta’rifatta kullanılır. Zeyd denince mesela, her hangi bir kimse demektir. −Mütercim−}
bir mülkü ve bir bağıdır. İşte, faraza “Zeyd” alemde tek başına bulunmuş olsaydı, alemin her bir şeyinden istifadesi nasıl olacaktı ise, umum insanlarla beraber bulunduğu zamanda da istifadesi yine aynen öyle olacaktır. Her iki halinde de istifadesine
Yükleniyor...