شو سرّڭ كشفى ايچون شو مثاله باق: سنڭ ألڭده بر آيينه بولونسه، صاغ طرفڭده‌كى مسافه ماضى، صول طرفڭده‌كى مسافه مستقبل فرض ايديلسه· او آيينه يالڭز مقابلنى طوتار. صوڭره او ايكى طرفى بر ترتيب ايله طوتار، چوغنى طوتاماز. او آيينه نه قدر آشاغى ايسه، او قدر آز گورور. فقط او آيينه ايله يوكسگه چيقدقجه، او آيينه‌نڭ مقابل دائره‌سى گنيشلنير. گيت گيده، بتون ايكى طرف مسافه‌يى بردن بر آنده طوتار. ايشته شو آيينه شو وضعيتده اونڭ إرتسامنده، او مسافه‌لرده جريان ايدن حالات بربرينه مقدَّم، مؤخّر، موافق، مخالف دينلمز. ايشته قدر، علمِ أزليدن اولديغى ايچون· علمِ أزلى، حديثڭ تعبيريله "منظرِ أعلادن، أزلدن أبده قدر هر شى، اولمش و اولاجق، بردن طوتار، إحاطه ايدر بر مقامِ أعلاده‌در." بز و محاكماتمز، اونڭ خارجنده اولاماز كه، ماضى مسافه‌سنده بر آيينه طرزنده اولسون.

بشنجيسى:

قدر، سببله مسبّبه بر تعلّقى وار. يعنى، شو مسبَّب، شو سببله وقوعه گله‌جك. اويله ايسه دينلمه‌سين كه: "مادام فلان آدمڭ ئولمسى، فلان وقتده مقدّردر. جزءِ إختياريله تفنك آتان آدمڭ نه قباحتى وار، آتماسه ايدى ينه ئوله‌جكدى؟"

سؤال:

نه ايچون دينلمه‌سين؟

الجواب:

چونكه قدر، اونڭ ئولمسنى اونڭ تفنگيله تعيين ايتمشدر. أگر اونڭ تفنك آتمامسنى فرض ايتسه‌ڭ، او وقت قدرڭ عدمِ تعلّقنى فرض ايدييورسڭ. او وقت ئولمسنى نه ايله حكم ايده‌جكسڭ؟ يا جبرى گبى سببه آيرى، مسبّبه آيرى برر قدر تصوّر ايتسه‌ڭ وياخود معتزله گبى قدرى إنكار ايتسه‌ڭ، أهلِ سنّت و جماعتى بيراقوب فرقهِٔ ضالّه‌يه گيررسڭ. اويله ايسه، بز أهلِ حق ديرز كه: "تفنك آتماسه ايدى، ئولمسى بزجه مجهول." جبرى دير: "آتماسه ايدى ينه ئوله‌جكدى." معتزله دير: "آتماسه ايدى ئولميه‌جكدى."